Wat er gebeurt als je op Verzenden klikt
Module 1: Zo werkt je mail · Leestijd: 9 minuten
Leerdoel: Na deze les kun je uitleggen welke weg een mail aflegt tussen Verzenden en het Postvak In van de ontvanger, en kun je het verschil tussen de envelop en de kopregels van een mail aanwijzen.
Kernbegrippen: webmail, mailserver, SMTP, MX-record, IMAP, envelop, kopregels, Return-Path, Received, Message-ID, SPF, DKIM, DMARC
Webmail is een mailprogramma in je browser
Je mail staat niet in je browser en ook niet op je computer. Hij staat op een mailserver: een computer die dag en nacht aan staat, mail ontvangt, bewaart en doorstuurt. Om die mail te lezen heb je een mailprogramma nodig. Dat kan Outlook zijn, de mail-app op je telefoon, of de webmail.
De webmail is gewoon een mailprogramma dat in je browser draait. Bij WebOké is dat Roundcube. Roundcube is zelf geen mailserver. Het praat namens jou met de mailserver, met dezelfde talen die Outlook of Apple Mail gebruiken:
- IMAP om je mail te lezen, te verplaatsen en te verwijderen;
- SMTP om mail te versturen.
Werkt iets niet in de webmail, dan ligt het vaak niet aan de webmail maar aan wat de server doet of terugmeldt. En andersom: werkt versturen in de webmail wel en in je mailprogramma niet, dan zit het probleem in de instellingen van dat programma.
Van Verzenden tot Postvak In in vijf stappen
Sanne de Vries (sanne@example.com) heeft een bloemenatelier. Ze stuurt haar klant Ahmed (ahmed@example.net) een offerte voor een bruidsboeket. Dit gebeurt er als ze op Verzenden klikt.
- Inleveren bij de eigen server. De webmail geeft het bericht via SMTP aan de mailserver van Sanne. Dat heet ook wel inleveren of submission. Sanne moet daarbij inloggen, anders zou iedereen haar server kunnen gebruiken om spam te versturen. Mailprogramma's gebruiken hiervoor poort 465 of 587, met versleuteling. De webmail van WebOké verstuurt via dezelfde server als waarop je bent ingelogd.
- De weg opzoeken. De server van Sanne kijkt naar het deel na de @ van Ahmed: example.net. Hij vraagt in het DNS het MX-record van dat domein op. Dat record zegt welke server de mail voor example.net aanneemt.
- Afleveren. De server van Sanne maakt contact met die ontvangende server en levert het bericht af, ook weer met SMTP. Tussen servers gebeurt dat op poort 25.
- In de mailbox. De ontvangende server controleert het bericht (bestaat het adres, is het spam?) en zet het in de mailbox van Ahmed, in Postvak In of in de spammap.
- Lezen. Ahmed opent zijn mailprogramma of webmail. Dat haalt het bericht met IMAP op en toont het.
Elke stap kan apart misgaan. Daarom geeft een foutmelding altijd een aanwijzing over de plek: kon Sanne niet inloggen bij haar eigen server (stap 1), vond haar server de ontvanger niet (stap 2 of 3), of weigerde de ontvangende server de mail (stap 4)?
Envelop en brief: twee soorten adressen
Een mail lijkt op een brief in een envelop. De servers kijken alleen naar de envelop. Jij en Ahmed zien vooral de brief.
De envelop ontstaat tijdens het SMTP-gesprek tussen twee servers. De verzendende server zegt eerst van wie de mail komt (het commando MAIL FROM) en daarna voor wie hij is (RCPT TO). Pas daarna volgt het bericht zelf. Het envelop-afzenderadres is het adres waar foutmeldingen naartoe gaan. Bij de laatste aflevering zet de ontvangende server het bovenaan het bericht als Return-Path.
De brief begint met kopregels (headers): regels met een naam, een dubbele punt en een waarde. De bekendste zijn:
- From: de afzender die je in je mailprogramma ziet;
- To en Cc: de ontvangers die je ziet;
- Subject: het onderwerp;
- Date: het moment van versturen, volgens de klok van het programma van de afzender;
- Message-ID: een uniek kenmerk van dit bericht. Antwoorden verwijzen ernaar, zo weet een mailprogramma welke berichten bij elkaar horen.
Envelop en kopregels hoeven niet gelijk te zijn. Stuurt Sanne een mail met Bcc aan haar collega Daan (daan@example.com), dan staat Daan wel op de envelop maar niet in de kopregels. Daarom ziet Ahmed niet dat Daan meeleest. En een nieuwsbrief heeft vaak een Return-Path bij de nieuwsbriefdienst, terwijl From het adres van de winkel is. Foutmeldingen komen dan bij de dienst terecht.
Received-regels: het reisverslag van een mail
Elke server die een mail aanneemt, moet er een kopregel Received bij zetten, en wel bovenaan. Zo bouwt een mail onderweg een reisverslag op. De bovenste Received-regel is dus de laatste stap, de onderste de eerste. Je leest ze van onder naar boven.
Zo zien de kopregels van de mail van Sanne er bij Ahmed ongeveer uit (ingekort):
Return-Path: <sanne@example.com>
Received: from mail.example.com (mail.example.com [192.0.2.10])
by mx.example.net with ESMTPS
for <ahmed@example.net>; Tue, 10 Nov 2026 10:15:04 +0100
Received: from webmail.example.com ([192.0.2.20])
by mail.example.com with ESMTPSA
for <ahmed@example.net>; Tue, 10 Nov 2026 10:15:02 +0100
From: Sanne de Vries <sanne@example.com>
To: Ahmed <ahmed@example.net>
Subject: Offerte bruidsboeket
Date: Tue, 10 Nov 2026 10:15:01 +0100
Message-ID: <20261110091501.a1b2c3@example.com>Lees de onderste Received-regel eerst. De webmail gaf het bericht aan mail.example.com. De letters ESMTPSA betekenen: versleuteld (S) en met inloggen (A). Daarna gaf mail.example.com het door aan mx.example.net, de server van Ahmed. Het deel na "from" is de server die de mail aanbood, het deel na "by" de server die hem aannam. De tijden laten zien hoe lang elke stap duurde.
Een valkuil: een afzender kan zelf nepregels onderaan toevoegen voordat hij verstuurt. Vertrouw daarom vooral de bovenste regels, die zijn gemaakt door servers die je kent, zoals de server van je eigen provider.
Waarom From vervalsbaar is
Het SMTP-protocol is bedacht in een tijd dat iedereen elkaar vertrouwde. Niets in het protocol zelf controleert of de afzender in From echt is. Een oplichter kan dus een mail versturen met From: sanne@example.com, zonder dat hij iets met Sanne te maken heeft.
Daarom zijn er later drie controles bijgekomen, die de eigenaar van een domein in zijn DNS instelt:
- SPF zegt welke servers mail mogen versturen met een envelop-afzender van dat domein.
- DKIM zet een digitale handtekening op het bericht. De ontvanger controleert die met een sleutel uit het DNS van het domein dat ondertekende.
- DMARC verbindt die twee met het domein dat jij in From ziet, en zegt wat de ontvanger moet doen als de controle mislukt: niets, in de spam zetten of weigeren.
Dit regelt de beheerder van het domein, niet jij als gebruiker van de webmail. Hoe het precies werkt, leer je in de cursus E-mail op orde. Voor nu is het genoeg om te weten dat de weergave van een afzender niets bewijst, en dat je in de kopregels kunt zien of deze controles geslaagd zijn (les 2.2).
Verzonden is nog niet aangekomen
Staat je mail in de map Verzonden, dan weet je maar één ding zeker: je eigen server heeft hem aangenomen (stap 1). De rest gebeurt daarna, soms pas veel later.
- De ontvangende server kan tijdelijk weigeren. Sommige servers vragen een onbekende afzender eerst om het later nog eens te proberen (greylisting). Je server probeert het dan opnieuw, soms dagenlang, en meldt het als het blijft mislukken.
- De ontvangende server kan de mail blijvend weigeren, bijvoorbeeld omdat het adres niet bestaat of de mailbox vol is. Dan krijg je een foutmelding terug (een bounce, les 8.4).
- De mail kan aankomen maar in de spammap belanden. Dan krijg je geen enkele melding.
Wacht Sanne op een antwoord dat niet komt, dan kijkt ze dus eerst of er een foutmelding in haar Postvak In staat, en vraagt ze Ahmed in zijn spammap te kijken.
In de praktijk: zo werkt het in de webmail
In de webmail zie je de kopregels van een bericht met de knop Headers boven het bericht, of via Meer > Toon bron. Les 2.2 gaat daar dieper op in. Hoe de webmail en je mailprogramma samen dezelfde mail tonen, lees je in de Roundcube-handleiding bij Wat is de webmail. In andere webmail, zoals Gmail of Outlook.com, werkt het vergelijkbaar, alleen heet de knop daar anders (in Gmail bijvoorbeeld Origineel weergeven).
Samenvatting
- De webmail is een mailprogramma in je browser. Hij praat met de mailserver via IMAP (lezen) en SMTP (versturen).
- Een mail gaat van je eigen server naar de server die in het MX-record van het domein van de ontvanger staat.
- De envelop (MAIL FROM, RCPT TO, later Return-Path) is voor servers, de kopregels (From, To, Subject, Date, Message-ID) zijn voor mensen en programma's.
- Elke server zet een Received-regel bovenaan; je leest ze van onder naar boven.
- From is vervalsbaar; SPF, DKIM en DMARC maken vervalsen moeilijker. Verzonden betekent niet aangekomen.
Quiz
Opdracht
Opdracht A1.1: Kopregels lezen. Het materiaal kopregels-1.txt staat onder deze opdracht: de kopregels van een echte maar geanonimiseerde mail. Lees ze van onder naar boven en vul in: het domein in From, het domein van Return-Path, hoeveel Received-regels er zijn, en welke server de mail als laatste ontving (de bovenste Received-regel, het deel na "by"). Het programma vergelijkt je antwoorden met de antwoordsleutel en laat per vraag zien of het klopt, met uitleg waar je het in de kopregels had kunnen vinden.
Verder lezen
Waar stappen in de webmail staan, gelden ze voor de webmail van WebOké; in andere webmail werkt het vergelijkbaar.
- Roundcube Webmail 1.1: Wat is de webmail?
- Uitleg verzendproces van emails / SMTP
- De kopregels (headers) van een mail bekijken en lezen
- Gratis cursus E-mail op orde: instellen en goed laten aankomen 1.1: De reis van een e-mail
- Gratis cursus E-mail op orde: instellen en goed laten aankomen 1.5: Kopregels lezen: waar kwam deze mail vandaan?
- Gratis cursus E-mail op orde: instellen en goed laten aankomen 4.1: Waarom mail in de spam belandt
- RFC 5321, Simple Mail Transfer Protocol (Engels): https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc5321
- RFC 5322, Internet Message Format (Engels): https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc5322