Module 8 · 8.1
Nederlands
Back-ups: wie doet wat, en de 3-2-1-regel
Module 8: Back-ups, exit en beheer · Leestijd: 11 minuten
Leerdoel: Na deze les kun je uitleggen wat je clouddienst wel en niet voor je terugzet, waarom synchroniseren geen back-up is, en een eigen back-up inrichten volgens de 3-2-1-regel die je ook echt getest hebt.
Kernbegrippen: back-up, gedeelde verantwoordelijkheid, prullenbak, versies, systeemback-up van de aanbieder, eigen back-up, 3-2-1-regel, offline of losgekoppelde kopie, ransomware, synchronisatie, hersteltest, bewaartermijn, hersteldoel (hoeveel werk mag je kwijt)
"Het staat toch in de cloud?"
Dat is de zin die je het vaakst hoort, en hij klopt maar half. Een clouddienst zorgt ervoor dat je bestanden niet verdwijnen als een harde schijf in het datacenter kapotgaat. Dat is iets anders dan: alles terugzetten wat jij, een collega of een virus heeft gewist of verknoeid.
Bij Bakkerij De Korrel gebeurt het volgende. Een medewerker opent op vrijdagmiddag een besmette bijlage. Ransomware versleutelt de bestanden op zijn laptop, ook die in de gesynchroniseerde map. De sync-app doet keurig zijn werk en zet de versleutelde versies binnen een paar minuten in de cloud, en vandaar op de laptops van de collega's. Maandagochtend kan niemand de recepten meer openen.
Of de dienst je dan helpt, hangt af van drie dingen: de versies, de prullenbak en wat de aanbieder zelf bewaart. En of je zelf een kopie hebt die de ransomware niet kon bereiken.
Synchroniseren is geen back-up
Een synchronisatie houdt plekken gelijk. Dat is precies wat je niet wilt bij een fout: een verwijderd bestand wordt overal verwijderd, een versleuteld bestand wordt overal versleuteld. Een back-up is een kopie van een eerder moment, die niet automatisch meegaat met wat er nu gebeurt.
Wat je cloud wel heeft:
- Versies: bij elke wijziging bewaart de dienst de oude versie een tijd. Na de ransomware zet je de versie van vrijdagochtend terug.
- Prullenbak: verwijderde bestanden blijven een tijd staan.
Maar beide hebben grenzen. Ze worden na een termijn opgeruimd (vaak rond de 30 dagen), soms eerder als de ruimte nodig is, en ze zitten in hetzelfde account. Wie je account overneemt of per ongeluk de prullenbak leegt, haalt ook je vangnet weg.
Gedeelde verantwoordelijkheid: wie doet wat?
Bij elke clouddienst is de verantwoordelijkheid verdeeld. Vraag het na bij je aanbieder en zet het op papier.
| Wat | Wie | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Hardware en datacenter | Aanbieder | Een defecte schijf merk je niet |
| Systeemback-up van de servers | Aanbieder | Na een calamiteit, zoals een kapotte server, zet de aanbieder het systeem terug. Vaak kun je daar zelf niets uit halen |
| Dagelijks herstel van bestanden | Jij, met versies en prullenbak | Een bestand per ongeluk overschreven |
| Eigen back-up buiten de dienst | Jij | Account kwijt, aanbieder failliet, ransomware die ook de versies raakt, bewaartermijnen langer dan de dienst biedt |
| Back-up van mail | Verschilt per aanbieder | Bij sommige aanbieders kun je zelf een mailbox uit een nachtelijke back-up terugzetten, bij andere niet |
Vraag concreet: hoe lang bewaar je versies en de prullenbak? Maak je zelf back-ups, en kan ik daar iets uit laten terugzetten? Hoe lang? Waar staan ze (ander datacenter, zelfde land)? Wat kost een herstel, en hoe snel? Wat gebeurt er met mijn gegevens als ik opzeg?
De 3-2-1-regel
Voor je eigen back-up is de 3-2-1-regel het bekendste houvast. Het NCSC legt hem zo uit:
- 3 kopieën van je belangrijke gegevens: het origineel en twee back-ups;
- op 2 verschillende soorten opslag, bijvoorbeeld de cloud en een externe schijf;
- waarvan 1 op een andere plek.
Voor ransomware is er een belangrijke aanvulling: minstens één kopie moet losgekoppeld zijn of niet te wijzigen, zodat een virus op je computer er niet bij kan. Een externe schijf die altijd aan de laptop hangt, telt daarom niet als veilige kopie.
Voor De Korrel ziet dat er zo uit:
| Kopie | Waar | Hoe vaak |
|---|---|---|
| 1. Origineel | De nieuwe Europese cloud, met versies en prullenbak | Altijd |
| 2. Eigen back-up | Een tweede, losse back-updienst of opslag bij een andere aanbieder, met eigen inlog en eigen bewaartermijn | Elke nacht, automatisch |
| 3. Offline kopie | Twee externe schijven die om de beurt mee naar huis gaan bij de eigenaar | Elke maandag, met de hand |
Belangrijk voor de AVG: ook je back-ups bevatten persoonsgegevens. Een back-up bij een andere dienst is ook een verwerking, met een verwerkersovereenkomst (les 9.2), en een externe schijf hoort versleuteld te zijn.
Hoeveel werk mag je kwijt, en hoe snel moet het terug?
Twee vragen bepalen hoe zwaar je back-up moet zijn:
- Hoeveel werk mag verloren gaan? Maak je één keer per nacht een back-up en gaat het om 16.00 uur mis, dan ben je een dag werk kwijt. Voor recepten is dat te overzien; voor een webwinkel met bestellingen niet.
- Hoe snel moet het terug? Een paar mappen is in een uur terug. Een complete omgeving van honderden gigabytes downloaden en terugzetten kan dagen duren. Weet dat vooraf.
Een back-up die je niet getest hebt, is een hoop
Het NCSC zegt het ook: testen is minstens zo belangrijk als het maken van de back-up. Veel organisaties ontdekken pas bij een ramp dat de back-up al maanden niet liep, of dat het wachtwoord van de versleutelde back-up bij een ex-collega lag.
Plan daarom een hersteltest (opdracht E8.1):
- Kies een map, een agenda en een mailbox.
- Zet ze terug uit de back-up naar een aparte plek (nooit over het origineel heen).
- Open een paar bestanden en controleer datum en inhoud.
- Noteer hoe lang het duurde en wat er misging.
- Herhaal dit minstens één keer per jaar, en na elke wijziging aan de back-up.
In de praktijk: zo ziet het eruit bij een aanbieder
In een WebOké Nextcloud zet je zelf bestanden terug uit Verwijderde bestanden en zet je oudere versies terug. Verwijderde bestanden en versies blijven tot 31 dagen staan, en eerder weg als ze samen meer dan de helft van je vrije ruimte gebruiken. Een versie die je een naam geeft, blijft bewaard. WebOké maakt daarnaast systeemback-ups van de servers, als zekerheid tegen calamiteiten; daar kun je als klant zelf niets uit terugzetten. Voor je eigen kopie raadt de handleiding aan de map van de desktop-app mee te nemen in de back-up van je computer of af en toe een kopie op een externe schijf te zetten.
Voor hostingpakketten en mailpakketten heeft WebOké een andere opzet: elke nacht een back-up van het hele pakket, inclusief mailboxen, die je zelf 30 dagen lang kunt terugzetten of downloaden via WebOké Backups in Mijn WebOké.
Bij andere aanbieders verschilt dit sterk. Vraag het daarom altijd na: dat er "back-ups" zijn, zegt nog niet dat jij er iets uit kunt terugzetten.
Samenvatting
- Synchroniseren is geen back-up: fouten en ransomware worden net zo goed gesynchroniseerd.
- Versies en prullenbak zijn je dagelijks vangnet, met een beperkte termijn en in hetzelfde account.
- Leg vast wat de aanbieder doet en wat jij doet. De systeemback-up van de aanbieder is meestal niet voor jouw dagelijks herstel.
- Volg de 3-2-1-regel, met minstens één losgekoppelde kopie.
- Test je herstel minstens één keer per jaar, naar een aparte plek.
Quiz
Opdracht
Opdracht E8.1: Back-upafspraken en hersteltest. Vul voor je nieuwe dienst de tabel "wie doet wat" in (vraag het na bij je aanbieder), ontwerp je eigen 3-2-1-opzet en voer een hersteltest uit volgens het protocol in OPDRACHTEN.md.
Opdracht E8.1: Back-upafspraken en hersteltest
Vraag bij de aanbieder de back-upafspraken na, vul de tabellen in en doe de hersteltest volgens het protocol uit de les.
Je vinkjes en aantekeningen blijven alleen in deze browser; we sturen ze nergens heen. Ben je aangemeld, dan bewaren we in Mijn cursussen alleen dat je de opdracht gedaan hebt.
Verder lezen
De stappen in deze artikelen gelden voor de diensten van WebOké; bij andere aanbieders werkt het vergelijkbaar.
- Nextcloud handleiding 6.1: Een verwijderd bestand terughalen uit Verwijderde bestanden
- Nextcloud handleiding 6.2: Een oudere versie terugzetten en versies een naam geven
- Nextcloud handleiding 6.3: Hoe lang bewaart Nextcloud versies en verwijderde bestanden?
- Nextcloud handleiding 6.6: Back-ups bij WebOké: wat wij bewaren en wat je zelf kunt doen
- WebOké handleiding 6.10: WebOké Backups: bestanden terugzetten
- DirectAdmin handleiding 16.1: Welke back-ups er zijn bij WebOké
- WebOké Backups: een backup bekijken, terugzetten of downloaden
- Mailbox of verwijderde e-mails terughalen uit de backup
- NCSC, Maak in 3 stappen een goede back-up: https://www.ncsc.nl/back-up/maak-in-3-stappen-een-goede-back-up
- NCSC, Een back-up strategie opstellen: https://www.ncsc.nl/back-up/een-back-up-strategie-opstellen