Hoofdstuk 17 · 17.22
De Oplosser: de beste mix of planning laten uitrekenen
Doelzoeken (zie Terugrekenen met Doelzoeken: welke prijs geeft 40% marge?) past één cel aan tot een uitkomst klopt. Maar vaak heb je meer knoppen om aan te draaien en ook grenzen waar je rekening mee moet houden. Hoeveel broden en hoeveel taarten bak je op zaterdag voor de meeste winst, als de oven maar 16 uur draait en je maar 120 kilo meel hebt? Zulke vragen beantwoordt de Oplosser. Weinig mensen weten dat Euro-Office die heeft.
Het voorbeeld: de zaterdagproductie
Bakkerij De Korenaar zet het probleem zo in een werkblad:
| A | B | C | D | E | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Brood | Taart | Maximaal | ||
| 2 | Winst per stuk | 1,20 | 6,50 | ||
| 3 | Oventijd (min) | 6 | 25 | ||
| 4 | Meel (kg) | 0,5 | 0,3 | ||
| 5 | Aantal | 0 | 0 | ||
| 7 | Totale winst | =SOMPRODUCT(B2:C2;B5:C5) | |||
| 8 | Oventijd gebruikt | =SOMPRODUCT(B3:C3;B5:C5) | 960 | ||
| 9 | Meel gebruikt | =SOMPRODUCT(B4:C4;B5:C5) | 120 | ||
| 10 | Taarten maximaal | =C5 | 25 |
Rij 5 zijn de aantallen die de Oplosser mag kiezen; je begint met nullen. SOMPRODUCT vermenigvuldigt per product en telt op: winst per stuk keer aantal, oventijd per stuk keer aantal, enzovoort. In kolom E staan de grenzen: 960 minuten oventijd, 120 kilo meel en hooguit 25 taarten, want meer bestellingen zijn er niet.
Stap voor stap
- Klik op het tabblad Gegevens op Oplosser. Het venster Oplosserparameters opent.
- Bij Doelstelling instellen kies je de cel met de totale winst: B7. Kies bij Naar voor Max: de winst moet zo hoog mogelijk.
- Bij Door de variabelecel te wijzigen kies je de aantallen: B5:C5.
- Klik bij Onderhevig aan de beperkingen op Toevoegen. In het venster Beperking toevoegen vul je bij Celverwijzing B8 in, kies je <= en vul je bij Beperking E8 in. Klik op Toevoegen voor de volgende beperking, of op OK als je klaar bent.
- Voeg zo ook B9 <= E9 (meel) en C5 <= E10 (taarten) toe.
- Laat Niet-beperkte variabelen niet-negatief maken aangevinkt: zo kiest de Oplosser geen negatieve aantallen. De Oplossingsmethode is Simplex LP.
- Klik op Oplossen.


Na een tel verschijnt Oplosserresultaten: "De oplosser heeft een oplossing gevonden. Aan alle beperkingen en optimaliteitsvoorwaarden is voldaan." Kies Oplosseroplossing behouden en klik op OK. Met Oorspronkelijke waarden herstellen gaan de aantallen terug naar wat er stond.

De uitkomst: 25 taarten en 55,83 broden, met 229,50 euro winst. De oven is dan precies vol; meel is er nog genoeg. Taarten leveren per minuut oventijd meer op dan brood, dus de Oplosser bakt eerst zoveel taarten als er besteld zijn en vult de rest van de oven met brood.

Wat de Oplosser in Euro-Office niet kan
- Alleen lineaire problemen: de enige methode is Simplex LP. GRG Niet-lineair en Evolutionair uit Excel zijn er niet; Euro-Office meldt zelf dat die nog niet worden ondersteund. Je doelcel en beperkingen mogen dus alleen optellen en vermenigvuldigen met vaste getallen. ALS, MAX of twee variabele cellen met elkaar vermenigvuldigen gaat niet.
- Geen hele getallen afdwingen: een beperking kan alleen <=, = of >= zijn. De keuzes int (geheel getal) en bin (0 of 1) uit Excel ontbreken. Daarom krijg je 55,83 broden. Rond zelf af naar beneden (55) en controleer of alle beperkingen nog kloppen; bij naar beneden afronden is dat meestal zo.

Valkuilen
- De doelcel moet een formule zijn die (via andere cellen) afhangt van de variabele cellen, en hij moet op het actieve werkblad staan.
- Open je de Oplosser opnieuw, dan staan doel, variabelen en beperkingen er nog. Met Alles opnieuw instellen begin je leeg.
