Wat is WordPress (en wat niet)?

Module 1: Hoe WordPress werkt · Leestijd: 7 minuten

Leerdoel: Na deze les kun je uitleggen wat WordPress is, wat het verschil is tussen WordPress.org en WordPress.com, en wanneer WordPress wel en niet de beste keuze is.

Kernbegrippen: CMS, open source, GPL, core, thema, plugin, WordPress.org, WordPress.com, zelf hosten

Een CMS: inhoud en vorm uit elkaar

Een website bestaat uit pagina's in HTML: de taal die je browser leest. Vroeger maakte je elke pagina met de hand en zette je het bestand op een server. Wilde je een zin aanpassen, dan opende je het bestand, zocht je de zin tussen alle codes en zette je het bestand opnieuw op de server.

Een CMS (content management system) haalt dat uit elkaar. Je tekst, foto's en instellingen staan in een database. De vormgeving staat apart, in een sjabloon. Vraagt een bezoeker een pagina op, dan plakt het CMS de inhoud en de vorm op dat moment aan elkaar tot een HTML-pagina. Jij past de inhoud aan in een beheerscherm, zonder code.

WordPress is zo'n CMS, en het meest gebruikte ter wereld. Het begon in 2003 als software voor blogs, maar draait nu ook bedrijfssites, webwinkels (met de plugin WooCommerce), verenigingssites en intranetten.

Open source en de GPL

WordPress is open source: de broncode is openbaar en iedereen mag hem gebruiken, bestuderen, aanpassen en verspreiden. Dat is vastgelegd in de licentie, de GPL (GNU General Public License, versie 2 of later). Voor jou betekent dat:

• Je betaalt niets voor WordPress zelf. Je betaalt hoogstens voor hosting, een domeinnaam, een betaald thema of een betaalde plugin.
• Niemand kan WordPress van je afpakken. Je kunt je site altijd meenemen naar een andere hoster.
• Duizenden vrijwilligers en bedrijven werken eraan mee. Beveiligingsproblemen worden openbaar besproken en snel opgelost.
• Thema's en plugins die met WordPress samenwerken, vallen volgens de WordPress-gemeenschap ook onder de GPL. Een betaalde plugin mag je dus officieel doorgeven. Maar let op: een "gratis" kopie van een betaalde plugin van een onbekende site (een nulled plugin) bevat vaak bewust een achterdeur. Daarover meer in les 5.3.

Drie lagen: core, thema en plugins

Een WordPress-site bestaat uit drie lagen die je los van elkaar kunt vervangen:

1. De core: WordPress zelf. Het beheerscherm, de database-afhandeling, gebruikers, de editor. Dezelfde code op miljoenen sites. Die pas je nooit zelf aan, want bij elke update wordt hij overschreven.
2. Het thema: bepaalt hoe je site eruitziet. Kleuren, lettertypen, de indeling van een pagina, het menu. Je hebt altijd precies één actief thema.
3. Plugins: voegen functies toe. Een contactformulier, een webwinkel, een cookiemelding, caching, een back-up. Je kunt er nul of tientallen hebben.

Dit onderscheid komt in de hele cursus terug. Gaat er iets mis na een update, dan is de eerste vraag: zit het in de core, in het thema of in een plugin? En wil je iets aanpassen, dan is de vraag: hoort dit bij de vormgeving (thema), bij een functie (plugin) of is het gewoon inhoud?

WordPress.org en WordPress.com: niet hetzelfde

Hier gaat het vaak mis. Er zijn twee dingen met bijna dezelfde naam:

Deze cursus gaat over zelf gehoste WordPress: de software van WordPress.org, op een hostingpakket. Dat is wat je krijgt als je WordPress installeert bij een hostingbedrijf, zoals in de voorbeelden in deze cursus met DirectAdmin. Veel van de kennis geldt ook voor WordPress.com en voor beheerde WordPress-hosting, maar daar regelt de aanbieder een deel van het onderhoud en kun je niet overal bij.

Wat je zelf hosten oplevert, en wat het kost

Zelf hosten geeft vrijheid: elk thema, elke plugin, je eigen back-ups, je eigen e-mail op hetzelfde domein. Maar die vrijheid heeft een prijs in tijd en aandacht. Jij bent verantwoordelijk voor:

• updates van core, thema en plugins (module 7);
• back-ups en het kunnen terugzetten (module 8);
• beveiliging: sterke wachtwoorden, weinig plugins, goede rechten (module 7);
• snelheid (module 6);
• wetgeving, zoals de AVG en de cookieregels (module 9).

Een hoster neemt een deel daarvan over (back-ups van de server, een firewall, een gratis certificaat), maar wat er binnen jouw WordPress gebeurt, blijft van jou. Een verouderde plugin is jouw lek, ook op de beste server.

Wanneer WordPress niet de beste keuze is

WordPress is veelzijdig, maar niet altijd de handigste keuze. Een paar eerlijke voorbeelden:

• Een visitekaartje van één pagina dat nooit verandert. Een eenvoudige statische HTML-pagina of een sitebouwer is sneller, veiliger en vraagt geen onderhoud.
• Je wilt helemaal geen onderhoud. Een betaalde sitebouwer of een gehoste webwinkeldienst regelt updates voor je. Je levert wel vrijheid in en je zit vaster aan die aanbieder.
• Een grote webwinkel met duizenden producten en koppelingen. Kan met WordPress en WooCommerce, maar vraagt serieuze hosting, caching en een ontwikkelaar. Een gespecialiseerd platform kan dan eenvoudiger zijn.
• Een applicatie (een boekingssysteem met eigen logica, een portaal) is vaak beter af met een framework dan met tientallen plugins die samen iets proberen te doen waarvoor ze niet gemaakt zijn.

WordPress past goed als je regelmatig inhoud wilt aanpassen, zelf wilt kunnen uitbreiden en de vrijheid wilt om te verhuizen. Als je bereid bent het bij te houden.

Herkennen of een site op WordPress draait

Je kunt vaak zien of een site WordPress gebruikt, zonder in te loggen. Open de broncode van de pagina (rechtsklik, "Paginabron weergeven") en zoek naar:

• paden met /wp-content/ of /wp-includes/ (thema's, plugins en scripts);
• een verwijzing naar /wp-json/, de programmeerinterface (REST API) van WordPress. Die staat ook in de kopregels van het antwoord:

link: <https://example.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/"

Een site die zijn WordPress goed afschermt, laat minder zien, maar paden als /wp-content/ zijn er bijna altijd. Dat is niet erg: dat een site WordPress gebruikt, is geen geheim. Wat wel telt, is of de onderdelen bijgewerkt zijn.

Samenvatting

• Een CMS houdt inhoud (database) en vorm (thema) uit elkaar en maakt pagina's op het moment dat ze worden opgevraagd.
• WordPress is open source onder de GPL: gratis, je kunt altijd verhuizen, en het wordt door een grote gemeenschap onderhouden.
• Een site bestaat uit core, thema en plugins. De core pas je nooit zelf aan.
• WordPress.org is de software die je zelf host; WordPress.com is een dienst die het voor je host.
• Zelf hosten geeft vrijheid, maar updates, back-ups en beveiliging zijn jouw verantwoordelijkheid.

Quiz

Opdracht

Opdracht A1.1: Draait deze site op WordPress? Vul het adres van je eigen site in (of wordpress.org als je nog geen site hebt) en geef aan of de site op WordPress draait. Noem ook één bewijs dat je zelf in de broncode of de kopregels hebt gevonden, bijvoorbeeld een pad met /wp-content/ of de link-kopregel naar /wp-json/. Het programma kijkt na of je antwoord klopt.

Opdracht D1.1: Past WordPress bij jouw project? Beschrijf in een paar zinnen je eigen site (of een site die je wilt maken): wie werkt eraan, hoe vaak verandert de inhoud, welke functies heb je nodig? Vink de verantwoordelijkheden aan die je zelf op je neemt (updates, back-ups, beveiliging, AVG) en noteer wie het doet als jij er niet bent.

Verder lezen

Deze artikelen beschrijven de stappen in de panelen van WebOké; in andere panelen werken ze vergelijkbaar.

• DirectAdmin handleiding 1.9: Begrippen uitgelegd: domein, subdomein, pointer, DNS, mailbox en database
• DirectAdmin handleiding 13.1: Installatron openen: wat kun je installeren?
• Over WordPress en de GPL (wordpress.org, Engels): https://wordpress.org/about/license/