Module 1 · 1.1
Wat een VPS is en wat jij beheert
Module 1: Je eerste server · Leestijd: 9 minuten
Leerdoel: Na deze les kun je uitleggen wat een VPS is, wat "unmanaged" betekent voor jouw taken, en beoordelen of een VPS bij jouw plan past of dat een hostingpakket of beheerde dienst beter is.
Kernbegrippen: server, virtualisatie, hypervisor, virtuele machine, VPS, vCPU, werkgeheugen (RAM), opslag, root, unmanaged, managed, gedeelde hosting, verantwoordelijkheid
Een eigen server, maar dan virtueel
Een server is een computer die diensten levert aan andere computers: een website, een mailbox, een database, een app. Grote servers in een datacenter hebben tientallen processorkernen en honderden gigabytes werkgeheugen. Dat is meer dan de meeste mensen nodig hebben. Daarom wordt zo'n machine opgedeeld.
Dat opdelen heet virtualisatie. Op de fysieke server draait een hypervisor (bijvoorbeeld KVM, dat in de Linux-kernel zit). De hypervisor maakt meerdere virtuele machines: elk krijgt een eigen stukje processor, geheugen en schijf, en elk denkt dat het een gewone computer is. Een VPS (virtual private server) is zo'n virtuele machine die je huurt.
Wat je krijgt:
| Onderdeel | Wat het betekent |
|---|---|
| vCPU | Een virtuele processorkern. Vaak gedeeld met andere VPS'en: als iedereen tegelijk rekent, wordt het iets trager. |
| RAM | Werkgeheugen. Is het op, dan gaat de server langzaam of stopt hij programma's. |
| Opslag | Een virtuele schijf, meestal op SSD of NVMe. |
| IPv4- en IPv6-adres | Het adres waarop je server op internet bereikbaar is. |
| Root-toegang | Je bent de baas over het hele besturingssysteem. |
Root is de beheerder op een Linux-systeem: de gebruiker die alles mag, ook alles kapotmaken. Met een VPS krijg je die sleutel. Dat is de kracht en het risico tegelijk.
Gedeelde hosting, VPS en beheerde diensten
Om te zien wat een VPS bijzonder maakt, zet je hem naast de alternatieven:
| Gedeelde hosting | VPS (unmanaged) | Beheerde dienst | |
|---|---|---|---|
| Wie beheert het besturingssysteem? | De aanbieder | Jij | De aanbieder |
| Updates en beveiliging van de server | De aanbieder | Jij | De aanbieder |
| Wat je kunt installeren | Wat het paneel toelaat (PHP, databases, mail) | Alles wat op Linux draait | Alleen die dienst |
| Root-toegang | Nee | Ja | Nee |
| Back-ups | Meestal geregeld | Vaak een basisback-up van de aanbieder; de rest regel jij (module 8) | Meestal geregeld |
| Benodigde kennis | Weinig | Veel, deze cursus | Weinig |
Unmanaged betekent: de aanbieder zorgt dat de hardware draait, het netwerk werkt en je VPS aan staat. Alles wat binnen je VPS gebeurt, is van jou. Komt er een lek in OpenSSH, dan installeer jij de update. Loopt de schijf vol, dan ruim jij op. Wordt je server gehackt en verstuurt hij spam, dan ben jij aanspreekbaar, ook door je aanbieder, die je VPS kan afsluiten om andere klanten te beschermen.
Managed betekent dat de aanbieder (een deel van) dat werk overneemt. Hoeveel precies, verschilt sterk per aanbieder; lees altijd wat er onder "beheer" valt.
Wanneer is een VPS een goed idee?
Een VPS past goed als je:
- software wilt draaien die op gedeelde hosting niet kan, zoals een Docker-container, een Node.js- of Python-app, een VPN, een Git-server, een spelserver of een eigen bewakingsdienst;
- wilt leren hoe servers werken (daar is deze cursus voor);
- volledige controle nodig hebt over versies en instellingen;
- bereid bent er structureel tijd in te steken: updates bijhouden, logs lezen, back-ups testen.
Een VPS is geen goed idee als je:
- alleen een WordPress-site of een paar mailboxen wilt. Een hostingpakket doet dat met updates, mail, back-ups en een paneel, zonder dat je zelf een server hoeft te beveiligen;
- geen tijd hebt om de server bij te houden. Een server die een jaar geen updates krijgt, is een risico voor jou en voor anderen;
- mail wilt versturen vanaf de server zonder te weten wat SPF, DKIM, DMARC en reverse DNS zijn (les 7.1). Veel aanbieders zetten uitgaand poort 25 standaard dicht.
Een eerlijke vuistregel: reken op een uur per maand onderhoud voor een eenvoudige server, en meer als er iets misgaat. Wie dat niet wil of kan, is beter af met hosting of een beheerde dienst.
Wat doet de aanbieder, wat doe jij?
| De aanbieder | Jij |
|---|---|
| Fysieke servers, stroom, koeling, netwerk | Het besturingssysteem kiezen en installeren |
| De hypervisor en de opslag | Updates van het besturingssysteem en de software |
| Een paneel om je VPS aan en uit te zetten, met een console | Gebruikers, wachtwoorden en SSH-sleutels |
| Vaak: snapshots en een basisback-up | De firewall en wat er open staat |
| Reverse DNS op aanvraag of via het paneel | Je diensten (webserver, database, containers) |
| Misbruik van het netwerk tegengaan | Eigen back-ups van je gegevens, en terugzetten testen |
| Bewaking en reageren op problemen |
Bij WebOké heet het paneel het VPS-scherm: daar zet je de VPS aan en uit, open je de console, maak je snapshots en stel je reverse DNS in. Bij andere aanbieders werkt het vergelijkbaar, alleen heten de knoppen anders ("rescue", "VNC-console", "rDNS", "images").
Deze cursus is zelfhulp
Deze cursus is zelfhulp. Wij kijken niet mee op je server en lossen daar niets voor je op; de opdrachten controleren alleen van buitenaf wat iedereen op internet ook kan zien.
Dat is geen onwil: op een unmanaged server weet alleen jij wat er draait en waarom. Daarom leer je in deze cursus niet alleen commando's, maar ook hoe je zelf een probleem opzoekt (module 6), hoe je terugkomt als je jezelf buitensluit (les 1.2 en 5.2) en hoe je terugzet als het echt misgaat (module 8 en 10).
Wat je nodig hebt voor deze cursus
- Een computer met een terminal: op Windows PowerShell of Windows Terminal, op macOS en Linux de app Terminal. Een SSH-client zit er op alle drie standaard bij (les 1.3).
- Een server om op te oefenen. Het beste is een VPS met een publiek IP-adres, bij WebOké of elders. Zonder VPS kun je de meeste lessen volgen met een virtuele machine op je eigen computer (VirtualBox, UTM, multipass) of een oude pc met Debian of Ubuntu. De opdrachten die je server van buitenaf controleren, vragen wel een publiek IP-adres.
- Een domeinnaam is handig vanaf module 7 (website met https). Een subdomein van een domein dat je al hebt, is genoeg.
- Een plek om dingen op te schrijven: IP-adressen, de vingerafdruk van je server, welke diensten je installeerde. In les 10.4 maak je daar een serverdocument van.
Samenvatting
- Een VPS is een virtuele machine op een gedeelde fysieke server, met eigen vCPU, RAM, opslag, IP-adressen en root-toegang.
- Unmanaged betekent: de aanbieder zorgt voor hardware en netwerk, jij voor alles binnen de VPS, van updates tot back-ups.
- Een VPS is zinvol voor software die op hosting niet kan, voor leren en voor volledige controle, als je er structureel tijd in steekt.
- Voor alleen een website of mail is een hostingpakket vaak veiliger en minder werk.
- Deze cursus is zelfhulp: de opdrachten kijken van buitenaf, niemand logt in op je server.
Quiz
Opdracht
Opdracht O1.1: Past een VPS bij jouw plan? Beschrijf wat je op je server wilt draaien, wie het onderhoud doet en hoeveel tijd je daarvoor hebt. Loop de checklist langs en kies: VPS, hostingpakket of beheerde dienst, met je reden.
Opdracht O1.1: Past een VPS bij jouw plan?
Deze opdracht doe je zelf; niemand kijkt hem na. Vink af wat je gedaan hebt en markeer de opdracht als gedaan.
Een VPS past als de software niet op hosting kan (of je wilt leren), er een vaste beheerder met tijd is en back-ups en updates belegd zijn. Anders is hosting of een beheerde dienst minder werk. De reden telt, niet de keuze.
Je vinkjes en aantekeningen blijven alleen in deze browser; we sturen ze nergens heen. Ben je aangemeld, dan bewaren we in Mijn cursussen alleen dat je de opdracht gedaan hebt.