Module 6 · 6.3
Terugzetten testen
Module 6: Back-ups · Leestijd: 10 minuten
Leerdoel: Na deze les kun je een terugzettest plannen en uitvoeren, in gewone taal vastleggen hoeveel werk je maximaal kwijt mag raken (RPO) en hoe snel iets terug moet zijn (RTO), en een herstelvolgorde opschrijven.
Kernbegrippen: terugzettest, RPO (hoeveel werk mag je kwijt), RTO (hoe snel moet het terug), herstelvolgorde, documentatie
Een back-up die je nooit hebt teruggezet, is een hoop
Bijna iedereen die na een incident ontdekt dat de back-up niet werkt, dacht een goede back-up te hebben. De meldingen waren groen, de schijf zat vol, het programma draaide elke nacht. Pas bij het terugzetten blijkt wat er mis is. Typische voorbeelden van wat er dan blijkt:
- De back-up nam alleen de websitebestanden mee, niet de database. De webwinkel kwam terug zonder bestellingen, klanten en producten.
- De back-up was versleuteld, maar de sleutel stond alleen op de laptop die gestolen was.
- Het back-upprogramma meldde al vier maanden een fout, maar die meldingen gingen naar het mailadres van een vertrokken collega.
- De back-up was er wel, maar het terugzetten van 400 GB over een gewone internetverbinding kostte drie dagen.
Het NCSC adviseert daarom om niet alleen te controleren of de back-up is gemaakt, maar periodiek ook echt iets terug te zetten. Daarnaast raadt het aan om dagelijks te kunnen zien of de back-ups gedraaid hebben en of er fouten waren.
RPO: hoeveel werk mag je kwijt?
Voordat je test, moet je weten wat "goed genoeg" is. Daar zijn twee begrippen voor die je in elk gesprek met een IT-bedrijf tegenkomt.
De RPO (Recovery Point Objective) is in gewone taal: hoeveel werk mag je maximaal kwijtraken? NIST omschrijft het als het moment in de tijd waarnaar gegevens na een storing moeten worden teruggezet. Hoe vaker je een back-up maakt, hoe kleiner het gat.
Het rekenen is eenvoudig: je bent maximaal alles kwijt wat er is veranderd sinds de laatste goede back-up. Het NCSC geeft zelf het voorbeeld: draait je back-up 's nachts om 03:00 en word je om 16:00 getroffen, dan ben je mogelijk een aantal uur werk kwijt.
| Back-upschema | Uitval op | Laatste goede back-up | Maximaal kwijt |
|---|---|---|---|
| Elke nacht om 02:00 | dinsdag 16:30 | dinsdag 02:00 | 14 uur 30 minuten |
| Elk heel uur tijdens werktijd | dinsdag 14:40 | dinsdag 14:00 | 40 minuten |
| Elke nacht om 02:00, maar de back-up van dinsdagnacht is mislukt | woensdag 10:00 | dinsdag 02:00 | 32 uur |
Let op twee valkuilen. Een mislukte back-up telt niet: dan schuift de laatste goede back-up een stap terug. En bij ransomware gaat het om het moment waarop de schade begon, niet het moment waarop je het merkt. Begon de versleuteling om 11:15 en zie je het om 14:40, dan is de back-up van 12:00 al aangetast en is die van 11:00 de laatste goede.
RTO: hoe snel moet het terug?
De RTO (Recovery Time Objective) is in gewone taal: hoe lang mag het duren voordat het weer werkt? NIST beschrijft het als hoe lang een systeem in herstel mag zijn voordat het je bedrijf echt schaadt.
De RTO verschilt per onderdeel. Voor Bakkerij Example:
| Onderdeel | Wat als het weg is | RPO | RTO |
|---|---|---|---|
| Kassa en bestellingen | Geen verkoop, klanten wachten | 1 uur | 2 uur |
Mail info@example.com | Bestellingen per mail komen niet binnen | 1 dag | 4 uur |
| Website | Geen nieuwe klanten, wel vervelend | 1 dag | 1 werkdag |
| Archief van oude offertes | Lastig, maar het kan wachten | 1 week | 1 week |
De RTO bepaalt mee welke back-up je kiest. Een schijf in een kluis bij de eigenaar thuis is een prima offline kopie, maar als het vier uur duurt om hem op te halen en terug te zetten, haal je een RTO van twee uur niet.
Een terugzettest in vijf stappen
Een test hoeft niet groot te zijn. Begin klein en bouw het op.
- Kies wat je test. Begin met één bestand, één map en één mailbox. Doe eens per jaar een grotere test: een hele website met database, of een complete laptop.
- Zet terug naast het origineel. Overschrijf nooit je echte gegevens om te testen. Zet terug in een aparte map, als kopie of op een testplek.
- Controleer de inhoud. Opent het bestand? Staat de mail van de juiste datum erin? Werkt de website met de database van hetzelfde moment? Een website met bestanden van vandaag en een database van vorige maand werkt vaak niet goed.
- Meet de tijd. Noteer hoe lang het duurde, van "ik moet iets terug" tot "het werkt". Vergelijk met je RTO.
- Ruim op en schrijf het op. Verwijder de testkopie, zodat hij geen ruimte of verwarring kost, en noteer de uitkomst.
Herstelvolgorde en documentatie
Bij een groot incident moet alles tegelijk terug, en dat kan niet. Leg daarom vooraf de herstelvolgorde vast: wat eerst, wat daarna. Meestal is dat: eerst de toegang (je wachtwoordmanager, je mail en je beheeraccounts), dan wat geld oplevert (kassa, bestellingen, facturen), dan de rest.
Schrijf per onderdeel op een herstelblad:
- waar de back-up staat en hoe je erbij komt (zonder wachtwoorden op het blad zelf: verwijs naar de wachtwoordmanager of de kluis);
- wie het mag en kan terugzetten, en wie de vervanger is;
- de stappen, of een link naar de handleiding van je aanbieder;
- de datum en uitkomst van de laatste test.
Bewaar dat blad ook op papier of offline. Bij ransomware ligt je gedeelde map met documentatie waarschijnlijk ook plat. Dit blad hoort bij de incidentkaart uit les 8.1.
In de praktijk: zo ziet het eruit
In de voorbeeldomgeving WebOké Backups kun je een test doen zonder iets te veranderen aan je huidige site of mail. In de wizard kies je het pakket, het back-upmoment, de onderdelen en daarna de manier van terugzetten. Met Als kopie naast het huidige komt de back-up als kopie in een nieuwe map, als database onder een nieuwe naam of als nieuwe mailbox. Voor een mailbox geef je de kopie een naam, bijvoorbeeld herstel, en open je die in de webmail om te kijken of de mail van dat moment erin staat. Verwijder de kopie daarna weer, want hij telt mee voor je opslag. Elke restore krijgt een restorecode van acht tekens en een verslag met wat er is teruggezet.
De kennisbank waarschuwt ook voor een veelgemaakte fout: kies voor een mailbox niet Volledig terugzetten, want dan verdwijnt alles wat na het gekozen moment is binnengekomen. In Euro-Office en Nextcloud zet je een oudere versie van een document terug via de versiegeschiedenis; de versie die je vervangt, blijft daarbij bewaard.
Bij andere aanbieders heet het anders en werkt het soms anders. Kun je bij jouw aanbieder niet zelf als kopie terugzetten, vraag dan hoe je veilig kunt testen.
Samenvatting
- Een back-up is pas betrouwbaar als je hem hebt teruggezet; test klein en regelmatig, groot eens per jaar.
- RPO: hoeveel werk mag je kwijt. Je verliest alles sinds de laatste goede back-up; een mislukte back-up of een besmette back-up telt niet.
- RTO: hoe snel moet het terug. Meet bij elke test de echte hersteltijd.
- Zet terug naast het origineel, controleer de inhoud en ruim de testkopie op.
- Leg herstelvolgorde en stappen vast op een herstelblad dat ook offline bestaat.
Quiz
Opdracht
Opdracht A6.3: Hoeveel werk ben je kwijt? Je krijgt een back-upschema en een moment van uitval of aanval. Bereken hoeveel werk je maximaal kwijt bent en beoordeel of het schema het RPO-doel haalt. Het programma kijkt je antwoord na en legt per casus uit hoe het zit.
Opdracht D6.3: Een echte terugzettest. Zet één bestand en één mailbox (of een andere kleine set gegevens) terug uit je eigen back-up, naast het origineel. Controleer de inhoud, meet de tijd, ruim de testkopie op en vul je herstelblad in met RPO, RTO en herstelvolgorde.
Opdracht D6.3: Een echte terugzettest
Zo pak je het aan: (1) Kies een kleine testset: één bestand, één map en één mailbox (of een andere kleine set die je belangrijk vindt). (2) Noteer de begintijd. (3) Zet de set terug uit je eigen back-up naast het origineel: als kopie, in een aparte map of als aparte mailbox. Overschrijf niets. (4) Controleer de inhoud: opent het bestand, staat de mail van de juiste datum erin, klopt de map? Bij een website: zijn bestanden en database van hetzelfde moment? (5) Noteer de eindtijd en reken de hersteltijd uit. (6) Ruim de testkopie op. (7) Vul een herstelblad in voor dit onderdeel: waar staat de back-up, wie mag terugzetten (en wie is de vervanger), de stappen of een link naar de handleiding, RPO, RTO, plaats in de herstelvolgorde, datum en uitkomst van deze test. Zet geen wachtwoorden op het blad. (8) Druk het herstelblad af of bewaar het offline, bij je incidentkaart (les 8.1).
Je vinkjes en aantekeningen blijven alleen in deze browser; we sturen ze nergens heen. Ben je aangemeld, dan bewaren we in Mijn cursussen alleen dat je de opdracht gedaan hebt.
Verder lezen
De stappen in de WebOké-artikelen gelden voor de omgeving van WebOké; bij andere aanbieders werkt het vergelijkbaar of anders. Vraag het je aanbieder.
- WebOké Backups: een backup bekijken, terugzetten of downloaden
- Mailbox of verwijderde e-mails terughalen uit de backup
- WebOké handleiding 6.10: WebOké Backups: bestanden terugzetten
- DirectAdmin handleiding 16.3: Een DirectAdmin-back-up terugzetten
- Euro-Office handleiding 8.6: Versiegeschiedenis: een oudere versie terugzetten
- NCSC, Een back-up strategie opstellen: https://www.ncsc.nl/back-up/een-back-up-strategie-opstellen
- NIST, Glossary: Recovery Point Objective (Engels): https://csrc.nist.gov/glossary/term/recovery_point_objective
- NIST, Glossary: Recovery Time Objective (Engels): https://csrc.nist.gov/glossary/term/recovery_time_objective