De geschiedenis van de Domeinnaam

Je typt ze elke dag zonder erbij na te denken: weboke.nl, wikipedia.org, google.com. Maar waar komt zo'n domeinnaam eigenlijk vandaan? Wie bedacht dat computers een naam moesten krijgen, welke extensie was er het eerst, en welke domeinnaam was nummer één op de hele wereld? In dit artikel nemen we je mee van een telefoon op een bureau in Californië naar de ruim 400 miljoen domeinnamen van vandaag. Met onderweg een bierviltje, een computer zo groot als een koelkast en een Nederlander die tienduizend domeinnamen met de hand registreerde.

Voor de domeinnaam: één lijst voor het hele internet

In de jaren zeventig bestond het internet nog niet. Er was het ARPANET, een netwerk van een paar dozijn computers van universiteiten en het Amerikaanse ministerie van Defensie. Elke computer had een nummer, en omdat niemand nummers kan onthouden, kregen ze ook een naam. Die namen stonden in één tekstbestand: HOSTS.TXT.

Dat bestand werd bijgehouden door Elizabeth "Jake" Feinler en haar team van het Network Information Center bij SRI in Californië. Wilde je een nieuwe computer aansluiten of een naam veranderen? Dan belde je tijdens kantooruren naar het NIC, en Jake of een collega zette het erin. Daarna moest elke computer op het netwerk het complete bestand opnieuw downloaden. Zolang er een paar honderd computers waren, ging dat prima. Rond 1983 waren er zo veel computers dat het bestand bijna dagelijks veranderde, namen elkaar in de weg zaten en het downloaden alleen al een flink deel van het netwerkverkeer opslokte.

1983: Paul Mockapetris tekent een boom

De oplossing kwam van Paul Mockapetris, een onderzoeker aan de University of Southern California. In november 1983 beschreef hij het Domain Name System in twee documenten, RFC 882 en RFC 883. Zijn collega Jon Postel, die de nummers en namen van het internet bijhield, had hem gevraagd vijf concurrerende voorstellen tot één systeem samen te smeden.

Het idee van Mockapetris is eigenlijk heel simpel: in plaats van één lijst die iedereen moet beheren, maak je een boom. Bovenin staat de wortel, daaronder de extensies, en onder elke extensie de namen. Elke tak is verantwoordelijk voor zijn eigen stukje. Vergelijk het met een postadres: het land weet welke stad, de stad weet welke straat, de straat weet welk huis. Niemand hoeft alle adressen van de wereld te kennen, en toch komt de post aan. Dat systeem gebruiken we nu nog steeds, met miljarden opzoekingen per dag. Alleen al SIDN, de beheerder van .nl, beantwoordt er zo'n vier miljard per dag.

Een jaar later schreven vier studenten in Berkeley de eerste software die het systeem echt deed werken, BIND. Een latere versie daarvan draait vandaag nog op een groot deel van alle naamservers ter wereld.

1 januari 1985: de eerste extensies

Welke extensie was er nu het eerst? Dat is een gelijkspel. Op 1 januari 1985 gingen de eerste zeven extensies tegelijk de lucht in: .com, .net, .org, .edu, .gov, .mil en .arpa. De namen waren een jaar eerder vastgelegd in RFC 920 en waren bedacht door het team van Jake Feinler: .com voor bedrijven (commercial), .org voor organisaties, .edu voor universiteiten, .gov voor de Amerikaanse overheid, .mil voor het leger. Het was 1985, en het internet was nog zó Amerikaans dat niemand het vreemd vond dat "de overheid" gewoon de Amerikaanse overheid betekende.

Pas in november 1988 kwam er een achtste bij, .int, op verzoek van de NAVO. Daarna bleef het twaalf jaar stil.

15 maart 1985: symbolics.com, de allereerste

En dan de vraag die iedereen wil weten: welke domeinnaam was de allereerste? Dat is symbolics.com, geregistreerd op 15 maart 1985 door Symbolics, een bedrijf uit Cambridge in Massachusetts. Symbolics bouwde zogenoemde Lisp-machines, computers voor onderzoekers aan kunstmatige intelligentie. Zo'n machine was ongeveer zo groot als een koelkast. Een mooi detail: hun computers maakten de animaties voor een paar Star Trek-films, en in de roman Jurassic Park wordt het bedrijf genoemd.

Hoe bijzonder dat was, zie je aan het tempo erna. In heel 1985 werden welgeteld zes .com-domeinnamen geregistreerd: na Symbolics volgden bbn.com (24 april), think.com (24 mei), mcc.com (11 juli), dec.com (30 september) en northrop.com (7 november). In 1986 kwamen de grote namen: xerox.com, hp.com, ibm.com, sun.com, intel.com en att.com. Apple registreerde apple.com op 19 februari 1987, Microsoft was er pas op 2 mei 1991 bij, amazon.com kwam op 1 november 1994 en google.com op 15 september 1997. Grappig genoeg bestond facebook.com al vanaf 29 maart 1997, acht jaar voordat Facebook het kocht. In 1992, zeven jaar na de start, waren er nog geen 15.000 .com-domeinnamen. Nu zijn het er meer dan 166 miljoen.

Symbolics zelf bestaat allang niet meer, maar de domeinnaam wel. In augustus 2009 werd symbolics.com verkocht aan een investeerder in domeinnamen, en hij is tot op de dag van vandaag online als een klein monument.

Voor de volledigheid: de Scandinaviërs claimen met nordu.net de oudste domeinnaam ter wereld, omdat die al op 1 januari 1985 bestond. Dat was echter de dag waarop de extensies zelf werden aangemaakt, nordu.net was de naam van een netwerkknooppunt en geen gewone registratie. Symbolics.com is de eerste domeinnaam die een bedrijf écht aanvroeg en kreeg.

Ook de andere extensies hadden hun eersteling. Op 24 april 1985 kregen vijf universiteiten tegelijk een .edu-naam (berkeley.edu, cmu.edu, purdue.edu, rice.edu en ucla.edu), in juni 1985 was css.gov de eerste overheidsnaam, en op 10 juli 1985 registreerde Mitre de eerste .org: mitre.org.

Een bierviltje in Amsterdam: hoe landen hun eigen extensie kregen

Al die extensies waren Amerikaans. Bij het Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI) in Amsterdam vonden Teus Hagen en Piet Beertema dat een beetje vreemd. Hagen vertelde in 2026 aan de NOS hoe het ging: ze vonden .edu, .gov en .com te Amerikaans, en schetsten op een bierviltje de extensies .nl en .be, naar de landcodes op de autokentekens. Omdat Duitsland op zijn kentekens maar één letter gebruikt (de D) en dat te weinig was, kozen ze voor twee letters. "Op elke vrachtwagen zie ik mijn handtekening staan", zegt Hagen nog altijd trots.

De officiële basis werd de bestaande ISO-lijst met tweeletterige landcodes. Jon Postel deelde de landextensies uit volgens een eenvoudige regel: wie als eerste serieus om de extensie van zijn land vroeg en bereid was er verantwoordelijk voor te zijn, kreeg hem. Zo werd de hele wereld in een paar jaar verdeeld, zonder verdrag, zonder vergadering, met e-mail.

Op papier was .us de eerste landextensie, aangemaakt op 15 februari 1985. Daarna kwamen .uk en .gb op 24 juli 1985 (de Britten gebruikten in hun eigen netwerk al "uk" en wilden niet overstappen op de officiële code gb, die daarom nooit in gebruik is genomen), .il voor Israël op 24 oktober 1985 en .au voor Australië op 5 maart 1986. Maar die eerste extensies waren beperkt of nog niet echt in gebruik. De eerste landextensie die buiten de Verenigde Staten daadwerkelijk ging draaien, was .nl.

25 april 1986: Nederland krijgt .nl

Piet Beertema, systeembeheerder bij het CWI, schreef in het voorjaar van 1986 een formele aanvraag aan Jon Postel. Hij verwachtte een lange procedure. Twee weken later lag er een antwoord dat neerkwam op: goedgekeurd, ga je gang maar. Beertema was naar eigen zeggen "echt verbijsterd". Postel schreef hem er nog bij dat hij de eerste was die een nationale extensie registreerde. Op 25 april 1986 was .nl een feit.

Op 1 mei 1986 registreerde Beertema de eerste .nl-domeinnaam, en je raadt het al: cwi.nl, voor zijn eigen werkgever. Die naam bestaat nog steeds. Wie in de whois van SIDN kijkt, ziet overigens 30 april staan, Koninginnedag. Dat komt doordat SIDN in 2012 overstapte op de wereldtijd UTC, waardoor alle oude registratiedata een dag opschoven. Beertema houdt vol dat het 1 mei was, en hij was erbij.

De tweede .nl-naam was hse.nl van de Hogeschool Eindhoven, op 17 mei 1986. De eerste tien waren allemaal universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstituten. Het eerste grote bedrijf was Philips, met philips.nl op 24 september 1986. Dat ging niet zonder slag of stoot: meerdere mensen meldden zich voor de naam Philips, en Beertema moest in zijn eentje bepalen wie hem kreeg. Tussen 1986 en 1991 werden in totaal nog geen honderd .nl-domeinnamen geregistreerd.

Hoe dat registreren ging? Een aanvraag kwam per e-mail binnen, Beertema las hem, en zette de naam met de hand in een tekstbestand op zijn computer. Zelf noemde hij dat met gevoel voor ironie "cutting-edge technology". Tien jaar lang deed hij dat alleen, in totaal zo'n tienduizend domeinnamen. Ook maakte hij een doe-het-zelfpakketje waarmee collega's in andere Europese landen hun eigen extensie konden opzetten. Binnen een paar jaar had bijna heel Europa er een. Op 17 november 1988 om 14:28 uur sloot hij Nederland bovendien als een van de eerste twee landen aan op NSFNET, de voorloper van het internet zoals wij het kennen. Niet voor niets heet hij de Godfather of .nl. Hij beheert nog altijd de website godfatherof.nl.

In 1996 was het Beertema in zijn eentje echt te veel geworden ("het is een beetje uit de hand gelopen", zei hij er zelf over). Op 31 januari 1996 richtten CWI, SURFnet en NLnet daarom SIDN op, de Stichting Internet Domeinregistratie Nederland, die sindsdien alle .nl-registraties verzorgt. Vanaf 1 april 1996 kostte een .nl-domeinnaam voor het eerst geld. En pas in 2003 mochten ook particulieren een .nl-domeinnaam registreren; daarvoor moest je bij de Kamer van Koophandel ingeschreven staan.

1991: het web maakt de domeinnaam beroemd

Tot begin jaren negentig waren domeinnamen iets voor onderzoekers en systeembeheerders. Dat veranderde toen Tim Berners-Lee bij CERN het World Wide Web bedacht en in 1991 vrijgaf. Ineens had iedereen een reden om een adres te onthouden, en werd een domeinnaam een merknaam. In 1995 besloot de Amerikaanse overheid dat registreren niet langer gratis was: Network Solutions mocht 100 dollar vragen voor twee jaar. In 1998 werd ICANN opgericht om het hele systeem te beheren, en in 2000 kocht Verisign het bedrijf Network Solutions voor 21 miljard dollar. Een bedrijf dat in 1995 nog voor 4,7 miljoen dollar van eigenaar wisselde.

Ook in Nederland ging het hard. De miljoenste .nl-domeinnaam werd op 19 december 2003 geregistreerd (verzeker-online-zelf.nl), de twee miljoenste op 10 augustus 2006 (shop4business.nl), de vijf miljoenste in 2012 en de zes miljoenste op 18 juni 2020 (deyogiclub.nl). Nu zijn er ruim zes miljoen .nl-domeinnamen, waarmee Nederland de vierde landextensie van de wereld is. Van alle Nederlandse websites gebruikt zo'n zeventig procent een .nl-naam. De duurste .nl-domeinnaam ooit was vakantie.nl, in 2007 verkocht voor 2,5 miljoen euro.

De domeinnaam als goudmijn

Waar namen schaars zijn, wordt gehandeld. De duurste domeinnaam waarvan de prijs bekend is, is ai.com: in 2025 verkocht voor 70 miljoen dollar. Daarvoor stond voice.com bovenaan, in 2019 gekocht voor 30 miljoen dollar. Andere topverkopen: 360.com (17 miljoen, 2015), chat.com (15,5 miljoen, 2023), sex.com (13 miljoen, 2010) en hotels.com (11 miljoen, in 2001 al). Ter vergelijking: een nieuwe .nl-domeinnaam kost bij WebOké een paar euro per jaar. Je moet alleen eerder zijn dan de rest.

Nieuwe extensies: van .info tot .amsterdam

Vijftien jaar lang bleef het bij de oorspronkelijke extensies en de landcodes. In november 2000 koos ICANN de eerste nieuwe: .info, .biz, .name, .pro, .aero, .coop en .museum. In 2004 volgden onder meer .mobi, .travel, .jobs en .cat (voor Catalonië, niet voor katten). Op 5 mei 2010 gingen de eerste extensies in een ander schrift live, in het Arabisch voor Egypte, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, ruim een week later gevolgd door het Russische .рф.

De grote klap kwam in 2012, toen ICANN het systeem openzette voor iedereen met een goed plan en een stevige portemonnee. Er kwamen 1.930 aanvragen binnen. De eerste nieuwe extensies werden in juli 2013 ondertekend, en in februari 2014 ging .guru als eerste Latijnse nieuwkomer los. Nederland deed mee: .frl voor Friesland bestaat sinds 22 augustus 2014 en .amsterdam sinds 20 november 2014. Inmiddels zijn er meer dan 1.200 generieke extensies, van .app tot .zuerich.

Het internet in cijfers

Halverwege 2026 telde de wereld voor het eerst meer dan 400 miljoen domeinnamen: 401,6 miljoen om precies te zijn. Daarvan zijn er 166,6 miljoen .com en 148,6 miljoen landextensies. De grootste landextensie is .de met ruim 17 miljoen namen; .nl staat met ruim zes miljoen op de vierde plaats. Niet slecht voor een bierviltje.

En weboke.nl dan?

Natuurlijk hebben we het even opgezocht. Weboke.nl is geregistreerd op 22 april 2005. Dat is precies drie dagen voor de negentiende verjaardag van .nl, en zes dagen voordat .eu bestond: die extensie werd pas op 28 april 2005 aangemaakt. Weboke.nl is dus ouder dan de Europese extensie, ouder dan Twitter en ouder dan de iPhone. Op het moment van onze registratie waren er ongeveer anderhalf miljoen .nl-domeinnamen; de twee miljoenste zou pas ruim een jaar later komen. Naast cwi.nl zijn we een jonkie, maar in domeinnaamjaren zijn we inmiddels een respectabele twintiger.

De geschiedenis in het kort

• 1974: één tekstbestand, HOSTS.TXT, bevat alle computernamen van het ARPANET.
• November 1983: Paul Mockapetris beschrijft het Domain Name System.
• 1 januari 1985: .com, .net, .org, .edu, .gov, .mil en .arpa gaan live.
• 15 februari 1985: .us wordt de eerste landextensie, op papier.
• 15 maart 1985: symbolics.com, de allereerste domeinnaam.
• 25 april 1986: Nederland krijgt .nl, de eerste werkende landextensie buiten de VS.
• 1 mei 1986: cwi.nl, de eerste .nl-domeinnaam.
• 1991: het World Wide Web maakt domeinnamen voor iedereen interessant.
• 1995: registreren kost voor het eerst geld, 100 dollar voor twee jaar.
• 31 januari 1996: SIDN neemt .nl over van Piet Beertema.
• 1998: ICANN wordt opgericht.
• 19 december 2003: de miljoenste .nl-domeinnaam.
• 22 april 2005: weboke.nl.
• 28 april 2005: .eu.
• 5 mei 2010: de eerste extensies in een niet-Latijns schrift.
• 2014: honderden nieuwe extensies, waaronder .frl en .amsterdam.
• 2026: meer dan 400 miljoen domeinnamen wereldwijd, .nl wordt 40.

Alle landextensies met hun geboortedatum

Hieronder staan alle 248 landextensies die vandaag bestaan, van oud naar jong, met de datum waarop IANA (de organisatie die de wortel van het internet beheert) de extensie aanmaakte. Dat is het moment waarop onder die extensie voor het eerst domeinnamen geregistreerd konden worden; de eerste echte naam volgde meestal binnen dagen tot maanden. Zoek je een bepaald land, gebruik dan de zoekfunctie van je browser (Ctrl+F of Cmd+F).

Bronnen

• SIDN: 40 jaar .nl-domein en de mijlpalen van SIDN
• NOS: Veertigste verjaardag van .nl
• IANA Root Zone Database (aanmaakdata van alle extensies, opgevraagd in oktober 2026)
• Wikipedia: oudste domeinnamen, Domain Name System en .nl
• Verisign Domain Name Industry Brief, tweede kwartaal 2026